Je leest er gemakkelijk overheen, een klein zinnetje aan het begin van het verhaal van de aankondiging van de geboorte van Johannes:
‘het was in de dagen dat Herodes aan de macht was’
Voor ons meer dan 2000 jaar later levend, slechts een opmerking in de marge. O ja, Herodes, en we lezen verder en vergeten heel de man weer. Hoe stellen we ons de wereld in de tijd van Jezus eigenlijk voor? Zit ik er ver naast als ik zeg dat velen van ons aan een soort Asterix en Obelix wereld denken?
Maar stel je voor dat we geleefd hadden in de tijd van Jezus, of de tijd dat Lucas zijn evangelie schreef, hoe zouden dit zinnetje dan op mensen overgekomen zijn? Ze zullen dezelfde beelden en gedachten in hun hoofd gekregen hebben als dat ik een verhaal zou beginnen met: Het was in de dagen dat Hitler aan de macht was. Het was in de dagen dat Stalin aan de macht was. Het was in de dagen dat Sadam Hoessein aan de macht was.
Om maar eens een voorbeeld te noemen van Herodes zijn manier van doen: Vlak voor zijn dood gaf hij het bevel dat belangrijke mannen van elke stad of dorp in het gebied waarover hij regeerde, moesten worden vastgezet in een stadion, om te worden afgeslacht als hij zou sterven. Zodat in heel Judea elke familie voor hem bij zijn sterven zou huilen. Of ze het nu wilden of niet.
Herodes was een bruut en meedogenloos heerser, die van Israël een ware politiestaat maakte. Mensen waren hun leven niet zeker, opstand werd bruut de kop in gedrukt. De bevolking leed zwaar onder zijn belastingen waarmee hij prestigieuze bouwprojecten financierde. Hé dat zijn we eerder in de bijbel tegengekomen, iemand die prestigieuze bouwprojecten liet bouwen en andere er voor liet werken: Egypte, farao het Joodse volk onderdrukt.
Het is een terugkerend refrein in de bijbel: Israël onderdrukt. Het was in de dagen dat Israël onderdrukt werden door de farao. Het was in de dagen dat Israël overheerst werd door de Assieriers, de Babyloniers de Romeinen. En ga zo maar door.
‘het was in de dagen dat Herodes aan de macht was’
Met dit kleine zinnetje plaats Lucas het hele verhaal van Jezus in de wereld van onderdrukkers en verdrukten. Een wereld waarin mensen tot stervens toe afgebeuld worden. Waar de grote meerderheid van de mensen te lijden heeft onder de machtswellust van een kleine groep rijken. Waar de kleinen vertrapt worden, uitgespuugd worden en in een hoek voor levenloos worden achtergelaten. Waar het gros van de mensen moeite moet doen om in leven te blijven en een paar mensen alles hebben. Een wereld waarin het kwaad, in al zijn verschillende vormen zegeviert.
Prima, mooie geschiedenisles, maar wat heeft dat met mij met ons te maken? Alles. Want het is onze wereld waarover het gaat. Onze geschiedenis is een opeenvolging van het was in de dagen toen Herodus aan de macht was. Een wereld waarin het kwaad, in al zijn verschillende gedaanten steeds weer vernietigend om zich heen grijpt.
Nou, nou, nou dat valt toch wel een beetje mee, niet te zwaar, zo erg is het allemaal ook niet. Nee? Zou je dat ook gezegd hebben als je 70 jaar geleden leefde? Zou je dat ook gezegd hebben als u dagelijks aan uw eten moest komen door op de vuilnisbelt vodden te zoeken? Zou je dat ook gezegd hebben als u zich dagelijks zorgen moest maken of je de dag wel zou overleven? Zou je dat ook gezegd hebben als je als zwarte man of vrouw tijdens het apartheid regime in Zuid-Afrika leefde? Als je nu in Sudan leefde? Als je niet aan de goede kant van de wereld geboren was? Vermoedelijk zou je dan anders geantwoord hebben.
Pfff, ja als we het over zulke grote problemen hebben. Als we heel eerlijk zijn, denken we toch vaak dat het zo nu eenmaal gaat. We leggen er ons in ieder geval geregeld maar bij neer. Zou daar ooit echt wat aan veranderen? En zo vaak trekken ons terug, jij in jouw klein hoekje en ik in het mijne, hopend dat het aan ons voorbij gaat we zelf buiten schot blijven. Leggen ons neer bij alle ongelijkheid, onrechtvaardigheid, dat wat scheef is in de wereld. Hopen misschien dat God heel de duvelse bende in een klap, nou ja, er een eind aan zou maken. Pats boem, gedaan. Als we al nog serieus rekening houden met dat God er iets aan kan doen en zal doen…Houden we daar eigenlijk nog echt rekening mee?
het was in de dagen toen Herodus aan de macht was
Dat is de achtergrond waartegen het verhaal van Jezus begrepen moet worden. En het is deze wereld waarover het verhaal van Jezus iets te zeggen heeft. Toen, vandaag. Nu moeten we goed gaan opletten. We houden de adem in, nu wordt het spannend, want stel je voor als het evangelie daar werkelijk iets over te zeggen heeft…
De bijbel is het verhaal over wat God gedaan heeft, aan het doen is en zal gaan doen om de macht van het kwaad te breken. Maar wat doet God dan aan het kwaad in de wereld? Waarom is er zoveel onrecht in de wereld, waarom doet God er niets aan. Op onze vragen naar het waarom van het kwaad, waarom er zoveel onrecht is en waarom God hier niets aan doet, komt de bijbel niet met een uitgewerkt antwoord over het hoe en waarom.
En dan begint Lucas te vertellen. Hij begint te vertellen over een ouder, onvruchtbaar echtpaar. Zacharia en Elizabeth die een kind zullen krijgen. Een nieuw verhaal wat tegelijk al heel vertrouwd klinkt. Het herinnert aan dat oude verhaal dat Israël vertelt als haar gevraagd wordt: wat doet God aan het kwaad in deze wereld. Welk verhaal vertelt Israël dan? Juist: Abraham en Sara. Dan vertelt Israël een verhaal over de roeping van een ouder, onvruchtbaar echtpaar. Die geroepen worden een zegen voor deze wereld te zijn, de wereld heel te maken. En dat verhaal vat samen waar het in de geschiedenis van heel Israël om ging. Met hen sloot God een verbond een blijvende relatie van trouw.
En hier vanmorgen weer opnieuw een ouder, onvruchtbaar echtpaar, met veelzeggende namen: Zacharias, God herinnert. Wat herinnert God dan? De belofte gedaan aan Abraham aan Mozes, aan David aan heel Israël, aan heel de wereld om de wereld recht te zetten, goed te maken. Elizabeth, God heeft gezworen. Wat heeft Hij gezworen? Trouw aan Abraham, trouw aan Israël: een weg te bieden uit het kwaad uit onderdrukking, naar zijn Toekomst.
Dit verhaal is niet een vreemd nieuw verhaal, maar het is een opvallend bekend verhaal. Het zijn beloftevolle namen die ons eraan willen herinneren dat God zijn werk met de wereld voortzet. Zijn strijd tegen het kwaad in al zijn verschillende verschijningvormen voortzet. Straks in het vervolg van het evangelie zal die strijd tot een climax komen. Maar het kon wel eens op andere manieren zijn dan wij zouden vermoeden…
Op onze vragen naar het waarom van het kwaad en wat God er aan doet komt de bijbel met een zo’n verhaal. Dat is de manier waarop God zijn strijd tegen het kwaad aangaat. Als je erover nadenkt is het eigenlijk te belachelijk voor woorden: Gods medicijn tegen het kwaad in de wereld is een ouder, onvruchtbaar echtpaar..
Het verhaal heeft iets komisch en klungeligs. Zacharias is nu niet bepaald de grote geloofsheld die vol overtuiging zegt: Ja Heer hier ben ik, zeg me wat ik moet doen en ik ga. En trouwens wie is in de bijbel eigenlijk wel een onverschrokken geloofsheld of heldin? We ontmoeten een man met geloof, maar ook met veel weifeling aarzeling. Heel menselijk. half-gelovend half niet gelovig komt Zacharias over. Wat gebeurd er met me wat is dit? Zich eigenlijk niet werkelijk kunnen voorstellen dat God echt iets met hem wil. Soms even denken zou het dan echt zo zijn, zou Gods werkelijkheid echt zo nu en dan de aarde raken. Zien, soms even, dan weer niet. Zo aards als het maar zijn kan, zo herkenbaar als het maar zijn kan. Kwetsbaar, fragiel. Geef me dan eens zekerheid God, dat zou het een stuk gemakkelijker maken. Goh het kon wel over ons gaan.
Maar God spreekt deze mens aan. Zo werkt God. Hij werkt door doodgewone mensen heen. Mensen die doen wat ze altijd doen. Met onze mix van geloof en ongeloof. Het graag willen geloven maar soms ook afvragend of we het eigenlijk wel echt geloven. Gewone mensen met hun gewone werk, hun gewone dingen, onhebbelijkheden. In hun kwetsbaarheid en dubbele agenda’s, eigen belang maar ook oprechtheid. Met zulke mensen durft God het klaarblijkelijk aan. Als dat zo is, dan is er ook hoop voor ons… Dan zou God ook ons wel eens kunnen gebruiken…
het was in de dagen toen Herodus aan de macht was
Het evangelie is niet een verhaaltje voor het slapen gaan, stil maar wacht maar alles wordt nieuw. Een privé-spiritualiteit, een uitvlucht uit deze grote boze wereld met onze hoofden in de wolken. Ssst ssst wees maar stil, kijk maar even een andere kant op, doe maar net alsof je niets ziet, accepteer het maar gelaten. Straks in de hemel is alles beter. Nee. Het evangelie is politiek, het heeft betrekking op het samenleven van mensen hier op aarde. Het heeft betrekking op Gods politiek, Gods samenleving.
Het evangelie heeft alles te maken met de herodessen van deze wereld. Het kwaad in de wereld. Het evangelie biedt Gods oplossing daarvoor. Vandaag lazen we de aankondiging van de geboorte van Johannes: God heeft zijn gunst laten zien. God gaat verder met zijn belofte. Volgende week zal het verhaal zich verder ontvouwen
Advent vieren we niet met onze hoofden in de wolken, maar met onze voeten stevig op de grond. Midden in deze wereld waar zoveel herodussen nog aan de macht zijn. We zien uit naar de komst van het Licht in deze wereld. Recht dat zal geschieden, barmhartigheid die zal zegevieren, kwaad dat het onderspit zal delven, in deze wereld. En daarbij zijn we zelf geen passieve toeschouwer, maar een actieve deelnemer.
Het zijn de dagen dat Herodes aan de macht is, ook vandaag. Maar het evangelie is: Het wordt in de dagen dat God aan de macht komt.