Advent is a time of waiting

Adventsgroet van de episcopal church, gericht aan episcopals. Dat ben ik niet maar voel me daardoor niet minder aangesproken

Kerstgroet in de dorpskrant

Als voorganger wordt van mij verwacht dat ik voor kerst een kerstgroet schrijf voor in het huis-aan-huis-blad in ons dorp. Dat gebeurd in toerbeurt met de andere predikanten van de ander kerken in ons dorp. Dit jaar was het mijn beurt, en dit is het geworden:

‘Gij die nieuw zijt alle dagen, bron en hartslag van de tijd, kunt Gij één moment verdragen, dat Gij niet mijn toekomst zijt?’

Het zijn woorden uit een kerstlied. Hoopvolle woorden die al de hele advent met mij meegaan en zo af en toe boven komen drijven. Het lied begint met ‘uit het duister hier gekomen, mensen van de wereldnacht’. Van dat duister hebben we allemaal wel op één of andere manier weet, het kan zomaar ons leven binnenvallen. En dan hebben we het alleen nog maar over ons eigen leven, wat niet te denken van de wereld? Waarin zoveel ‘duister en wereldnacht’ is. Je zou er hopeloos van worden. Wat geeft je de hoop om verder te gaan? Wat geeft je überhaupt hoop, dat het misschien ooit nog eens goed zal komen met deze wereld? En, trekt God zich de ellende van deze wereld aan?

Een rabbi, genaamd Hugo Gryn, vertelde het volgende verhaal over zijn verblijf als kleine jongen in Auschwitz: Voedsel was schaars. En de gevangenen waren heel zuinig met elk beetje voedsel dat er was. Toen het Chanoeka-feest was, nam de vader van Hugo een klont boter, en tot afgrijzen van de jonge Hugo, gebruikte hij het als brandstof voor de lamp die aangestoken diende te worden op het feest. Toen hij zijn vader vroeg waarom hij zoiets doms deed antwoordde zijn vader: “we weten dat het mogelijk is om drie weken zonder voedsel te kunnen leven, maar zonder hoop is het onmogelijk om zelfs maar een paar minuten te leven…

Kerstfeest is het feest van de hoop, christenen zijn (als het goed is) hoopvolle mensen. We geloven dat God niet ergens ver weg is gebleven en van een afstandje toekijkt naar onze ‘duisternis en wereldnacht’. Maar we geloven dat God gekomen is in deze wereld. In een (nu nog) klein kind, weerlozer kan het niet. Kerst gaat om God die in de echte wereld werkt. Hij is niet benauwd om zijn handen uit de mouwen te steken. Niet benauwd om zichzelf vies te maken aan onze werkelijkheid. In dit kind, klein en kwetsbaar, is God begonnen een einde te maken aan het ‘duister en de wereldnacht’. Hij trekt het zich aan, en doet er wat aan. Dat is de hoop van kerst.

Het geeft ons de onvoorstelbare hoop dat God ooit zijn werk zal afmaken. Dat er een tijd komt waarin God volledig af zal rekenen met alles wat ons leven nu ‘duisternis en wereldnacht’ maakt. Die toekomst is niet alleen Gods zaak, maar ook onze zaak. Door Jezus is het zo dichtbij gekomen, dat we niet alleen moeten afwachten, maar er ook in navolging van Hem tekens van die toekomst op kunnen richten. Hoopvolle tekens in het hier en nu. Om ons er aan te herinneren dat er geen moment is dat God niet onze toekomst is.

Wait for the Lord

In navolging van Christine Sine: http://godspace.wordpress.com/ post ik ook dit Taize-lied voor de Advent. Op het blog van Christine vindt je veel mooi adventsmateriaal, de moeite waard. Ik ga een van haar advenstmeditaties (filmpje) komende week denk ik in de dienst gebruiken. Voor nu zing ik graag mee van de verwachting van het komen van God:

Trinity Wallstreet

Via een van de mensen die ik volg via twitter werd ik geanttendeerd op een adventskalender op internet. Het bleek te gaan om de adventskalender van Trinity chrurch wallstreet. Een episcopaalse kerk midden in het hartje van Wallstreet. Naast dat ik het een erg originele en actuele adventskalender vond (met een aantal mensen gaan we proberen misschien volgend jaar ook iets dergelijks te maken), sprak de hele site me aan. Vooral de vele video’s die je kan bekijken van diensten, maar vooral ook van sprekers zijn de moeite waard. Jaarlijks organiseert Trinity Wallstreet een conferentie waar bekende sprekers worden uitgenodigd. Zo kom je o.a. video’s met Desmond Tutu, Jurgen Moltmann en Jon Levenson tegen. Heel erg de moeite waard. De diensten zijn ook zeker de moeite waard om eens te bekijken. Veel liturgie, veel mooie gewaden, maar niet afstandelijk. Ik zou er zo anglicaans of episcopaals van worden. Het adres is http://www.trinitywallstreet.org/

Waarom bent u eigenlijk theologie gaan studeren meneer Moltmann?

Het was in de dagen dat Herodes aan de macht was

Je leest er gemakkelijk overheen, een klein zinnetje aan het begin van het verhaal van de aankondiging van de geboorte van Johannes:

‘het was in de dagen dat Herodes aan de macht was’

Voor ons meer dan 2000 jaar later levend, slechts een opmerking in de marge. O ja, Herodes, en we lezen verder en vergeten heel de man weer. Hoe stellen we ons de wereld in de tijd van Jezus eigenlijk voor? Zit ik er ver naast als ik zeg dat velen van ons aan een soort Asterix en Obelix wereld denken?

Maar stel je voor dat we geleefd hadden in de tijd van Jezus, of de tijd dat Lucas zijn evangelie schreef, hoe zouden dit zinnetje dan op mensen overgekomen zijn? Ze zullen dezelfde beelden en gedachten in hun hoofd gekregen hebben als dat ik een verhaal zou beginnen met: Het was in de dagen dat Hitler aan de macht was. Het was in de dagen dat Stalin aan de macht was. Het was in de dagen dat Sadam Hoessein aan de macht was.

Om maar eens een voorbeeld te noemen van Herodes zijn manier van doen: Vlak voor zijn dood gaf hij het bevel dat belangrijke mannen van elke stad of dorp in het gebied waarover hij regeerde, moesten worden vastgezet in een stadion, om te worden afgeslacht als hij zou sterven. Zodat in heel Judea elke familie voor hem bij zijn sterven zou huilen. Of ze het nu wilden of niet.

Herodes was een bruut en meedogenloos heerser, die van Israël een ware politiestaat maakte. Mensen waren hun leven niet zeker, opstand werd bruut de kop in gedrukt. De bevolking leed zwaar onder zijn belastingen waarmee hij prestigieuze bouwprojecten financierde. Hé dat zijn we eerder in de bijbel tegengekomen, iemand die prestigieuze bouwprojecten liet bouwen en andere er voor liet werken: Egypte, farao het Joodse volk onderdrukt.

Het is een terugkerend refrein in de bijbel: Israël onderdrukt. Het was in de dagen dat Israël onderdrukt werden door de farao. Het was in de dagen dat Israël overheerst werd door de Assieriers, de Babyloniers de Romeinen. En ga zo maar door.

‘het was in de dagen dat Herodes aan de macht was’

Met dit kleine zinnetje plaats Lucas het hele verhaal van Jezus in de wereld van onderdrukkers en verdrukten. Een wereld waarin mensen tot stervens toe afgebeuld worden. Waar de grote meerderheid van de mensen te lijden heeft onder de machtswellust van een kleine groep rijken. Waar de kleinen vertrapt worden, uitgespuugd worden en in een hoek voor levenloos worden achtergelaten. Waar het gros van de mensen moeite moet doen om in leven te blijven en een paar mensen alles hebben. Een wereld waarin het kwaad, in al zijn verschillende vormen zegeviert.

Prima, mooie geschiedenisles, maar wat heeft dat met mij met ons te maken? Alles. Want het is onze wereld waarover het gaat. Onze geschiedenis is een opeenvolging van het was in de dagen toen Herodus aan de macht was. Een wereld waarin het kwaad, in al zijn verschillende gedaanten steeds weer vernietigend om zich heen grijpt.

Nou, nou, nou dat valt toch wel een beetje mee, niet te zwaar, zo erg is het allemaal ook niet. Nee? Zou je dat ook gezegd hebben als je 70 jaar geleden leefde? Zou je dat ook gezegd hebben als u dagelijks aan uw eten moest komen door op de vuilnisbelt vodden te zoeken? Zou je dat ook gezegd hebben als u zich dagelijks zorgen moest maken of je de dag wel zou overleven? Zou je dat ook gezegd hebben als je als zwarte man of vrouw tijdens het apartheid regime in Zuid-Afrika leefde? Als je nu in Sudan leefde? Als je niet aan de goede kant van de wereld geboren was? Vermoedelijk zou je dan anders geantwoord hebben.

Pfff, ja als we het over zulke grote problemen hebben. Als we heel eerlijk zijn, denken we toch vaak dat het zo nu eenmaal gaat. We leggen er ons in ieder geval geregeld maar bij neer. Zou daar ooit echt wat aan veranderen? En zo vaak trekken ons terug, jij in jouw klein hoekje en ik in het mijne, hopend dat het aan ons voorbij gaat we zelf buiten schot blijven. Leggen ons neer bij alle ongelijkheid, onrechtvaardigheid, dat wat scheef is in de wereld. Hopen misschien dat God heel de duvelse bende in een klap, nou ja, er een eind aan zou maken. Pats boem, gedaan. Als we al nog serieus rekening houden met dat God er iets aan kan doen en zal doen…Houden we daar eigenlijk nog echt rekening mee?

het was in de dagen toen Herodus aan de macht was

Dat is de achtergrond waartegen het verhaal van Jezus begrepen moet worden. En het is deze wereld waarover het verhaal van Jezus iets te zeggen heeft. Toen, vandaag. Nu moeten we goed gaan opletten. We houden de adem in, nu wordt het spannend, want stel je voor als het evangelie daar werkelijk iets over te zeggen heeft…

De bijbel is het verhaal over wat God gedaan heeft, aan het doen is en zal gaan doen om de macht van het kwaad te breken. Maar wat doet God dan aan het kwaad in de wereld? Waarom is er zoveel onrecht in de wereld, waarom doet God er niets aan. Op onze vragen naar het waarom van het kwaad, waarom er zoveel onrecht is en waarom God hier niets aan doet, komt de bijbel niet met een uitgewerkt antwoord over het hoe en waarom.

En dan begint Lucas te vertellen. Hij begint te vertellen over een ouder, onvruchtbaar echtpaar. Zacharia en Elizabeth die een kind zullen krijgen. Een nieuw verhaal wat tegelijk al heel vertrouwd klinkt. Het herinnert aan dat oude verhaal dat Israël vertelt als haar gevraagd wordt: wat doet God aan het kwaad in deze wereld. Welk verhaal vertelt Israël dan? Juist: Abraham en Sara. Dan vertelt Israël een verhaal over de roeping van een ouder, onvruchtbaar echtpaar. Die geroepen worden een zegen voor deze wereld te zijn, de wereld heel te maken. En dat verhaal vat samen waar het in de geschiedenis van heel Israël om ging. Met hen sloot God een verbond een blijvende relatie van trouw.

En hier vanmorgen weer opnieuw een ouder, onvruchtbaar echtpaar, met veelzeggende namen: Zacharias, God herinnert. Wat herinnert God dan? De belofte gedaan aan Abraham aan Mozes, aan David aan heel Israël, aan heel de wereld om de wereld recht te zetten, goed te maken. Elizabeth, God heeft gezworen. Wat heeft Hij gezworen? Trouw aan Abraham, trouw aan Israël: een weg te bieden uit het kwaad uit onderdrukking, naar zijn Toekomst.

Dit verhaal is niet een vreemd nieuw verhaal, maar het is een opvallend bekend verhaal. Het zijn beloftevolle namen die ons eraan willen herinneren dat God zijn werk met de wereld voortzet. Zijn strijd tegen het kwaad in al zijn verschillende verschijningvormen voortzet. Straks in het vervolg van het evangelie zal die strijd tot een climax komen. Maar het kon wel eens op andere manieren zijn dan wij zouden vermoeden…

Op onze vragen naar het waarom van het kwaad en wat God er aan doet komt de bijbel met een zo’n verhaal. Dat is de manier waarop God zijn strijd tegen het kwaad aangaat. Als je erover nadenkt is het eigenlijk te belachelijk voor woorden: Gods medicijn tegen het kwaad in de wereld is een ouder, onvruchtbaar echtpaar..

Het verhaal heeft iets komisch en klungeligs. Zacharias is nu niet bepaald de grote geloofsheld die vol overtuiging zegt: Ja Heer hier ben ik, zeg me wat ik moet doen en ik ga. En trouwens wie is in de bijbel eigenlijk wel een onverschrokken geloofsheld of heldin? We ontmoeten een man met geloof, maar ook met veel weifeling aarzeling. Heel menselijk. half-gelovend half niet gelovig komt Zacharias over. Wat gebeurd er met me wat is dit? Zich eigenlijk niet werkelijk kunnen voorstellen dat God echt iets met hem wil. Soms even denken zou het dan echt zo zijn, zou Gods werkelijkheid echt zo nu en dan de aarde raken. Zien, soms even, dan weer niet. Zo aards als het maar zijn kan, zo herkenbaar als het maar zijn kan. Kwetsbaar, fragiel. Geef me dan eens zekerheid God, dat zou het een stuk gemakkelijker maken. Goh het kon wel over ons gaan.

Maar God spreekt deze mens aan. Zo werkt God. Hij werkt door doodgewone mensen heen. Mensen die doen wat ze altijd doen. Met onze mix van geloof en ongeloof. Het graag willen geloven maar soms ook afvragend of we het eigenlijk wel echt geloven. Gewone mensen met hun gewone werk, hun gewone dingen, onhebbelijkheden. In hun kwetsbaarheid en dubbele agenda’s, eigen belang maar ook oprechtheid. Met zulke mensen durft God het klaarblijkelijk aan. Als dat zo is, dan is er ook hoop voor ons… Dan zou God ook ons wel eens kunnen gebruiken…

het was in de dagen toen Herodus aan de macht was

Het evangelie is niet een verhaaltje voor het slapen gaan, stil maar wacht maar alles wordt nieuw. Een privé-spiritualiteit, een uitvlucht uit deze grote boze wereld met onze hoofden in de wolken. Ssst ssst wees maar stil, kijk maar even een andere kant op, doe maar net alsof je niets ziet, accepteer het maar gelaten. Straks in de hemel is alles beter. Nee. Het evangelie is politiek, het heeft betrekking op het samenleven van mensen hier op aarde. Het heeft betrekking op Gods politiek, Gods samenleving.

Het evangelie heeft alles te maken met de herodessen van deze wereld. Het kwaad in de wereld. Het evangelie biedt Gods oplossing daarvoor. Vandaag lazen we de aankondiging van de geboorte van Johannes: God heeft zijn gunst laten zien. God gaat verder met zijn belofte. Volgende week zal het verhaal zich verder ontvouwen

Advent vieren we niet met onze hoofden in de wolken, maar met onze voeten stevig op de grond. Midden in deze wereld waar zoveel herodussen nog aan de macht zijn. We zien uit naar de komst van het Licht in deze wereld. Recht dat zal geschieden, barmhartigheid die zal zegevieren, kwaad dat het onderspit zal delven, in deze wereld. En daarbij zijn we zelf geen passieve toeschouwer, maar een actieve deelnemer.

Het zijn de dagen dat Herodes aan de macht is, ook vandaag. Maar het evangelie is: Het wordt in de dagen dat God aan de macht komt.

inspiratie

Uitzien naar het uitzien

Ik zie uit naar advent. Meer dan andere jaren ben ik bezig met advent. De eerlijkheid gebied me te zeggen dat advent eigenlijk altijd een beetje langs me heen ging. En waarom het nu anders is, kan ik eigenlijk niet zo de vinger op leggen. Misschien heeft het te maken met het feit dat we bij ons in de gemeente in de adventsweken op woensdagavond een avondgebed hebben. Ik zie daar erg naar uit, om midden in de week een moment te hebben om bepaald te worden bij teksten die spreken van hoop, stil gezet te worden en samen met anderen stil te zijn, te bidden en te zingen.

Voor mij is denk ik advent altijd meer een voorbereiding op het kerstfeest geweest. En natuurlijk dat is het ook. Maar pas nu begint langzaam het besef door te dringen dat we met advent (en ook met kerst) niet alleen terugkijken naar wat geweest is, maar we kijken toch vooral ook vooruit naar wat komen gaat. En ik realiseer me meer en meer dat het christelijk geloof draait om hoop, om verwachting om verlangen,dat God ooit de wereld werkelijk recht zal zetten, dat deze wereld inderdaad nieuwe schepping zal worden. Dat de oude woorden van b.v. Jesaja 65:17 vv. ooit werkelijkheid zullen worden. Daartoe geeft de geboorte van Jezus - Immanuel, God met ons – ons de hoop, het vaste vertrouwen dat er ooit een einde aan zal komen aan wat in tegenspraak is met de wereld zoals God die bedoelt heeft.

Tegelijk merk ik ook dat er niet gemakkelijk over gepraat wordt, over die hoop. Voor veel gelovige mensen is de hoop toch vooral de hemel, het bij God zijn. Het heeft weinig te maken met deze wereld. En mensen die het hier prima voor elkaar hebben, leven in luxe, zich geen zorgen hoeven maken over veiligheid, voedsel, schoon water, onderwijs etc, zitten misschien ook niet zo te wachten op die nieuwe schepping, want het is hier toch prima?

Deze week las ik de zaligsprekingen van Jezus, waar Jezus o.a. andere zegt ‘zalig de treurenden’. En het trof me dat het treuren waar Jezus het over heeft vooral betrekking heeft op het treuren over de huidige toestand van Gods wereld. Jezus heeft het over mensen die zich weigeren neer te leggen bij de huidige situatie van de wereld als voorgoed en vaststaand, maar treuren over het feit dat Gods Koninkrijk nog niet gekomen is en dat Gods wil nog niet gedaan wordt: Gelukkig ben je als je weigert neer te leggen bij de wereld zoals die is en als dat je aan het hart gaat. Gelukkig ben je als je hongert naar gerechtigheid. Met elke keer er de belofte achter aan. Deze woorden neem ik zelf mee Advent in.

Een van de beelden die de bijbel gebruikt om te spreken over het eind, de voltooing, de komst van het Koninkrijk is de wederkomst van Christus. Daarbij kunnen mensen zich vaak weinig (meer?) bij voorstellen, of ze worden er bang van. En de eerlijkheid gebied me te zeggen dat het ook mijn verlegenheid wel eens is. Onderstaand lang citaat komt uit een bundel preken van John V. Taylor. Taylor was o.a. bisschop in de Anglicaanse kerk. Dit jaar is er een bundel preken van hem in Nederlandse vertaling verschenen. Het volgende gedeelte komt uit een adventspreek van Taylor:

‘Advent is de tijd van Adventsantifonen. Als één versie daarvan zingen we nog steeds het gezang ‘O kom, o kom, Immanuel!’ Deze Adventsliederen zijn meer dan de eerste scène van een kerstspel waarin de aankomst van Jozef en Maria in Bethlehem wordt opgevoerd. Niet alleen zorgen ze ervoor dat we ons beter voorbereiden op het gedenken van de komst die al geweest is; ze drukken vooral uit hoe we halsreikend uitkijken naar iets nieuws op deze aarde, iets dat een einde zal maken aan alle conflicten. Want voor God doen de volken ertoe, en het betekent dan ook iets om uit te kijken naar een tijd waarin geen volk het zwaard meet zal opheffen tegen een ander volk en ze hun lof en eer in het nieuwe Jeruzalem zullen betuigen. Of zijn dat allemaal inhoudsloze woorden? Moeten we er maar niet te veel over nadenken, of kiezen voor een vage interpretatie van een vaag bestaan in de toekomst – iedereen bij God?

‘NEE!’ roepen Hebreeuwse woorden in de Adventsliederen. Al deze liederen grijpen terug op een Oudtestamentische hoop: dat God uiteindelijk met een oplossing voor deze wereld zal komen, – de geschiedenis een hoogtepunt bereikt. In wat God beoogt doet de schepping ertoe. Maar ik moet toegeven dat ik meer daar geen concrete voorstelling meer van kan maken, dat ik geen vaststaand idee meer heb van dat uiteindelijke einde en van een nieuw begin. Ik weet alleen dat er diep in mijn hart een besef is van een einde, van een bestemming (…) En is dat niet juist de uitroep in onze harten: ‘Heer hoe lang nog?’ Met die uitroep zeggen we dat er een einde zal zijn, dat al Gods beloften zullen worden vervuld, ze zullen worden vervuld in Jezus Christus. In Hem is er het ‘Ja’ op al Gods beloften. Ja, die hoop ligt in onze harten, die hoop is ons beloofd, hoewel we er ons niets bij kunnen voorstellen. Deze wereld heeft zin, dit is de wereld die God liefheeft en die Hij belangrijk vindt. Op de één of andere – onvoorstelbare – manier zal deze wereld haar totale vervulling bereiken in Jezus Christus’

Ter afsluiting nog dit:

Hoopvolle advent gewenst.

Theologie die op een tegeltje past

 

Op onze vragen naar het waarom van het lijden, waarom er zoveel onrecht is en waarom God hier niets aan doet, komt de bijbel niet met een antwoord maar met een verhaal over de roeping van Mozes.

Bij gebrek aan tijd..

Ik heb weinig tijd om te bloggen, meestal is dat het geval. Daarom slechts een uitspraak van Jurgen Moltmann die me al tijden bezighoudt en inspireert: ‘we should rethink Gods omnipotence, not in control of everything but caring and bearing everything’. Een mooie blogpost over dit thema en aanverwante thema’s, wel pittig leesniveau, kwam ik tegen op http://blakehuggins.com/2009/11/11/on-creation-and-providence/#more-2743 van harte aanbevolen.